Vanguardia y tradición. Reportaje en el periódico Deia

Vanguardia y tradición

El artista José Pablo Arriaga presenta la exposición ‘Hutsean’ en su taller de Markina-Xemein
“Fin de una etapa”, Arriaga cierra 85 años de trayectoria de su familia en la talla tradicional

Imanol Fradua – Viernes, 18 de Enero de 2019 –

Transformar la madera para convertirla en mueblería tradicional ha sido una constante en la familia Arriaga. Más concretamente, desde su taller de la calle Ostekokale de Markina-Xemein. Pasó de abuelo a padre, y de padre a hijos. Y José Pablo y Henrike Arriaga, continuadores de la saga, se afanaron en esta labor artesanal desde pequeños. La fast furniture -mueblería rápida-, sin embargo, ha terminado por orillar una labor presente desde siempre en Euskal Herria y de la que ambos son de los últimos exponentes. No obstante, José Pablo siempre ha aunado vanguardia y tradición, arte y artesanía, en su trayectoria. Es lo que se puede comprobar en la exposición Hutsean-Al vacío que ha abierto recientemente en el taller familiar y que “cierra 85 años de historia”.

José Pablo Arriaga se afanará en otras labores a partir de ahora. Enfrascado estos días en una escultura de grandes dimensiones que pronto ubicará en Zalla, no dejará de lado la mueblería más vanguardista que elabora con sus propias manos, aunque sí de hacer talla en madera, como kutxas -arcones de madera tradicionales-, “como las que hemos hecho desde siempre en la familia”. Y la muestra que ha abierto es una denuncia al fin de la actividad. “Mi hermano Henrike, que siempre se ha mantenido fiel a lo tradicional, se ha visto forzado a dejar este trabajo para empezar otro. Esa situación me hizo reflexionar y, tras muchas vueltas, crear las piezas que forman la exposición. La exposición es, en sí, como un cierre de la época que estamos viviendo”, señala. Así es. Obras de madera recubiertas en plástico de colores, apretadas hasta llegar a ahogar la pieza en el vacío y un conjunto de tallas que sirven para recoger residuos forman parte de la muestra. “De alguna forma, los Arriaga damos paso así a la época del plástico”, sentencia el artista.

Arriaga confiesa que “no le ha sido fácil” adoptar la decisión de dejar de lado la talla tradicional -no hará más, ni siquiera de encargo, señala-. “No es cuestión de echar la culpa a nadie;sino de expresar de que estamos en un nuevo tiempo en el que los trabajos tradicionales han perdido su valor.”. Y eso motivará que, a pesar de no dejar de tener a la madera como su material fetiche, el markinarra buscará otros retos profesionales. “La madera seguirá estando presente, desde luego”, ahonda, “ya que además de diseñar mis obras me encanta trabajar en el taller”.

Markinarra nacido en 1969 en una familia de artesanos, Arriaga no se ciñó a hacer lo de siempre aunque siendo apenas un crío empezó a tallar sobre madera. Pulió su técnica en Bilbao, estudió en el Edimburgh College of Art de Escocia, una estancia que “despertó mi vena más artística”, o trabajó varios años en Barcelona ante de volver a asentarse en su localidad natal. Un viaje a África, en el que vivió aventuras al límite, también cambió su forma de ver el mundo. De ese periplo, por ejemplo, surgió una muestra que realizó en la isla de Garraitz en Lekeitio. Aún así, reconoce seguir enfrascado en la creación, de la que le interesa “suscitar preguntas al espectador. Plantearle una obra e incitar a la reflexión”. Y aún abriendo una nueva etapa en la que dejará de lado la modalidad más tradicional, a buen seguro que José Pablo Arriaga seguirá sorprendiendo con sus esculturas y muebles llenos de movimiento.

https://m.deia.eus/2019/01/18/bizkaia/costa/vanguardia-y-tradicion

 

Jose Pablo Arriaga junto con Alberto propietario de Arantza Hotela, en un reality de la cadena Cuatro

En la segunda jornada de competición, viajamos a Arantza en Navarra dónde se encuentra Arantza Hotela, un alojamiento de 5 estrellas que puso en marcha Alberto, un emprendedor enamorado de la naturaleza. Además, de unas vistas de ensueño y un spa privado, las habitaciones cuentan con lujos como colchones de pelo de caballo y sabanas de hilo egipcio. Las obras de José Pablo forman parte de la decoración de un hotel que suele causar impresión en sus huéspedes

898757eb-e465-45d1-97ab-c80f027552d5

 

 

https://www.cuatro.com/bienvenidosamihotel/arantza-hotela-5-estrellas-amor-naturaleza_2_2691705067.html

Juanjo Elordiren idatzia (Hutsean erakusketaren inaugurazioan irakurri zuena).

 

ff6b29d6-7969-4ba2-ae7d-1001bee5cd9c◦ Arratsalde on, lagunok.
Hemen, Arriaga tailerrean, Kutxak, orain dala 700 urte egiten ziren antzera egin dira gaurdaino. Eskuz. Tresneria apur bat aldatu da, egurrak mozteko batez ere, baina egurra, gehienean, eskuz landu da eta taila edo zizelkatzea bera, berdin-berdin egin da.
Hemendik ez dira atera kutxa berdin bi, antzerakoak bai, baina berdinik ez, denak eraman dute artisauaren, egilearen marka, zizelkatze bakoitzean, marrazki bakoitzean.
Umetatik ezagutzen dugu famili hau… jolas eta abenturetan aritu gara Jose Pablo eta biok umetan, eta sarritan, tailer honetan, aita lanean zebilen artean ….. txirloraz jantzita joaten ginen, beti, etxera …

b998be67-aaa5-41ee-ac0b-c24f050e12aa
Joxe Marik, bere aitak hasitakoari jarraipena eman zion eta bidean teknika eta egur lanketan parekorik gabeko artisaua bihurtu zen, arrazoi horregatik, sari eta aipu asko jaso zituen. Euskal ondarea bizirik eustea, mantentzea eta inbestigazioa ere izan ziren bere bizitzako iparra. Inguruko eraikinak, altzariak, kutxak zaintzeko ardura zuen gizon tematia bezala ezagutu dugu markinarrok, eta horri eskerrak, eraikin eta altzari mordoa desagertzetik salbatu dira.
Ez du baina museo bat sortu, ez, bizirik nahi zuen ondare hori eta horretarako artisautzari eutsi zion eta eutsi dio familia honek, berria sortzeari, antzinako jakituria eta izaera horri jarraipena emanez.
…. beti lanean ezagutu dut nik Joxe Mari, oporrik apenas, beti lanean, bere helburuan fede sendoa duen pertsonaren gisan …. eta alboan Maria Luisa, behar beharrezko euskarria.
Orain 700 urte, euskaldunek egurraren ikaragarrizko ezagutza zuten, basoak ustiatzen ziren, eta arbola bakoitzaren zikloak eta lantzeko ezaugarrien ezagutza ikaragarria zegoen, eguraldiak, sasoiak eta ilargiak, egurrean, zuen eragina ezagutzen zen. Jakintza guzti horrek ezagun egin zuen herri hau, eta industrian, adibidez, ontzigintzan izan zuen horrek eraginik handiena …. Munduan zehar zebiltzan ontzi asko egiten ziren Euskal Herrian, bai baleen bila joateko eta nola ez, gerrarako …
Etxean ere egurra zen nagusi, eta Kutxak izan dira mendeetan, etxeko altzari preziatuena. Garai horietan, seguruenik, etxe askotan egongo zen egurra lantzeko eta kutxak egiteko gaitasuna zuenik, iruditeria zaharra zizelkatuz, naturako motiboekin, zerua, lurra, lanbideak, eta bestelako sinbologiaz. Eskontzetan, kutxetan ematen zen emaztegaiarentzako ahal zenik eta oparirik baliotsuena, eta bertan gordetzen ziren erropa txukunenak, etxeko altxorrik preziatuenak. Kutxak etxeko leku kuttunenean izaten ziren.

Arriagatarrek tailer hau orain 85 urte sortu zutenean, oraindik, kutxa eder batek hunkitzen zuen euskaldunaren bihotza, bere edertasunak eta aintzinakotasunak ematen zion euskaldunari nolabaiteko poza eta duintasuna. Baina estima horren azken urteak aspaldi joan dira … Zementoak, eta geroago, petroliozko materialek eta plastikoek, egurraren erabilera ordezkatu eta egurraren lanbide eta jakinduria guzti hori galdu egin da hamarkada gutxi batzuetan, eta jakinduriarekin batera, egurrarekin geneukan lotura, maitasuna, harremana.
Bitartean, Arriagatarrek hala nola eutsi diote egurra lantzeari, kutxak eginez, egunero egurra zizelkatuz …. Euskal herriko artisau bakarrenetarikoa izan arte …. baina artisau batentzako ere ez da lanbide izan, ia inork ez duenean egurra lantzea apreziatzen …. balore kontu bat da, prestigio kontu bat ere bai… eta orain ez dauka prestigiorik…

b9033d28-36aa-4157-9a03-17502dba6488
Jose Pablok artista libreagoa izateko beharra izan du beti, erraietatik ateratzen zaion sortzeko grina hori asetzeko modua da berarentzat arte lan berriak sortzea, altzari edo eskulturen bidez egiten du eta egingo du, egurrean askotan… hala eta guztiz, anaia Enrikerekin batera kutxak egiten jarraitu dute gaurdaino. Etxean jasotakoari jarraipena emanez, euskal ondareari maitasunez, eskainitako lana, … zura, egurra sentitu eta bizi izan dutelako umetatik.
Gehiago ezin denera arte… lanbide izatea ezinezko nahia eta ezina aspaldi bihurtuta eta ia bolondreski egindako lana zen… argi izpi bat noiz ikusiko, zain … baina izpi hori ez da agertu gure ortzmugan, eta plastikoak irentsi ditu kutxak… hor geratuko dira orain, egunen batean argi izpi hori agertzen den arte … beharbada, euskaldunok egurrarekin eta naturarekin geneukan harreman naturalari berriro heldu arte.

73eb0f86-b310-4ea8-b99d-83cf9dcad12f

Hutsean erakusketagaz bukaera emango dio Jose Pablo Arriaga eskultoreak egur tailen belaunaldietako tradizioari.

 

Enrique Arriaga Kurutzebarrik orain dela 85 urte hasitako bideri amaiera emango dio Jose Pablo Arriaga eskultoreak Hutsean izeneko erakusketagaz. Markina-Xemeingo artistak egun lan egiten duen tailerrean bertan hasi zen tradiziozko tailak eta Euskal Herriko altzariak egiten bere aitona. Haren tradizioari jarraitu zioten Jose Mari Arriaga semeak eta Jose Pablo eta Henrike Arriaga ilobek. Aitak kutxaren lanketan eta Euskal Herriko sinbologian sakondu zuen gehiago, Jose Pablo Arriagak, berriz, haratzago eraman du bere obra, sinbologia propioa sortu eta egiten dituen piezetan islatzen du eskultoreak. Horrela hasi zen, esaterako, mugimenduagaz egiten dituen piezekin. Henrike Arriagak ordea, aitaren artisau lanari eman dio jarraipena, Euskal Herriko taila tradizionalerako prestatuta egonik.

Jose Pablo Arriaga artista 'Hutsean' erakusketa prestatzen.

Horrela, bi ildo edo lerro eraman dituzte anaia biek aurrera urte askotan: bata Henrike Arriagak egiten zuena tradiziozko elementuekin, eta bestea, Jose Pablo Arriagak daramana bere altzari eta eskulturekin. Baina, Jose Pablo Arriagak jakitera eman duenez, ezin izan dute jarraitu Euskal Herriko kutxaren bideagaz, eta bukaera emango diote bide horri. Artista markina-xemeindarrak azaldu duenez, momentu hori islatu nahi izan du, eta haustura horren erretratu diren bi obratanbanatu du inauguratzear duen erakusketa.


5cf293a0-30e5-46b4-a01d-3ce9698acb2d

Plastikoa nagusi. “Merkatua aldatu egin da, eskulana garestiagoa da, tailak euren balorea galdu dute eta altzari merkeak nagusitu dira. Ondorioz, tradiziozko elementuekin ez dauka lanik Henrikek”. Hortaz, lanbide hori alde batera utzi eta zabortegi batean ari da lanean. Horren adierazgarri, plastikoak eta beste elementu batzuk aukeratu ditu artistak erakusketa berrirako. “Plastikoaren garaipenak menperatu du artisauen eskulangintza. Horregatik, une honetan, egurrak plastikoaren lana egiten du”.  Eraldaketa hori adierazi du alde batetik, lehenengo bildumarekin. “Bilduma oso bat da berziklapenari buruz, bizitza berriari buruz”.

Bestalde, tailak hutsean ontziratu ditu bigarren obra osatzeko. “Kutxen aurrekaldeak dira. Horiek egiten jarraitu barik, bukaera eman eta arropak bezala plastikoagaz gorde ditut lanak. Gainetik edozein kolore edo itxura izan dezakete, baina barruan dagoena nabaritzen da plastikoaren azpian. Plastikoak elementuari biziraupena bermatzen diola dirudi”. Hutsean gordeko dituzte orain lanak, hala badagokio, etorkizunean berreskuratzeko.

Astelehenetik aurrera ikusgai egongo da erakusketa herritar guztientzat. Tailerraren ordutegian bisitatu ahalko dela adierazi du eskultoreak.

 

http://lea-artibaietamutriku.hitza.eus/2019/01/10/hutsean-erakusketagaz-bukaera-emango-dio-jose-pablo-arriaga-eskultoreak-egur-tailen-belaunaldietako-tradizioari/

Arriagaren azken Kutxak (Las ultimas arcas de Arriaga)

WDSC_6646

 

WDSC_6632

 

WDSC_6628

 

Instalación artística de kutxas basureros. Con esta instalación Jose Pablo Arriaga da por concluida  85 años de elaboración de  los arcones tradicionales vascos.

La kutxa, el arca, fue en el País Vasco el mueble doméstico más preciado y más usual, pues sirvió de cofre, armario y mesa. En los hogares de nuestros padres y abuelos guardaba en sus kutxas las sábanas y la mejor ropa blanca de la familia, aromatizando el ajuar con el perfume de manzanas que depositaba cuidadosamente dentro el arca.

Como continuación de la costumbre, muy en boga durante los siglos XIV y XV, de que el futuro enviase a su prometida la víspera del enlace matrimonial un arcón llamado “arca de novia” lleno de regalos, los vascos construían muebles para los nuevos matrimonios,

Los motivos geométricos que adornan las tradicionales kutxas, tienen relación con las estelas discoidales que se encuentran en algunas sepulturas ancestrales mostrando signos del zodiaco, que indudablemente indican el cielo, y objetos inherentes a ciertas profesiones.

Se ven, pues, el lujo y la solemnidad que el vasco quiso desplegar esculpiendo o cincelando dibujos más o menos geométricos sobre el cofre del hogar o sobre el monumento de una tumba, porque si es cierto que el culto a los muertos se mantenía vivo en el País Vasco, también lo es que el hombre, siempre y en todas partes, trató de hacer sugestiva su permanencia en la casa, adornándola con objetos que satisficieran sus necesidades y le dieran, al mismo tiempo, idea de riqueza y de buen gusto. Ref. M. de Anguiozar.

http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/kutxa/ar-52123/